Met mijn interviews onderzoek ik wat obsoletie nou echt betekent voor de dagelijkse praktijk. Obsoletie betekent veroudering van menselijk kapitaal. Zoals machines kunnen verouderen, zo kan dit ook bij mensen.

Er zijn een aantal verschillende vormen van obsoletie:

  • Technische obsoletie: fysieke en geestelijke slijtage en vermogens die je kwijtraakt als je ze niet gebruikt. Slijtage is een onomkeerbaar proces maar wordt versneld door overbelasting.
  • Economische obsoletie: je kennis en vaardigheden verouderen of raken raken overbodig. Maar ook functies en banen die verdwijnen door technologische ontwikkelingen.
  • Perspectivische obsoletie: je opvattingen ten aanzien van de ontwikkelingen in je werk raken verouderd. Mensen vinden je ouderwets en nemen je daardoor niet serieus. Vaak verlaten deze mensen teleurgesteld de arbeidsmarkt.

In deze podcast interview ik Jaap Franke. Jaap is al 35 jaar buschauffeur en werkt bij QBUZZ. Hij is ook voorzitter van de OR.

Jaap vertelt over het het vakgebied van de buschauffeur. Hij geeft o.a. antwoord op de vragen: Waar krijgt de buschauffeur allemaal mee te maken in het werk? En hoe is het vak van buschauffeur door de jaren verandert en hoe ziet de toekomst van de buschauffeur eruit?

“Ik geloof in de combifuncties en mensen daarmee te ontlasten van hun bestaande werk. Zo blijven ze toch betrokken bij hun eigenlijke werk. Denk bijvoorbeeld aan een buschauffeur die ook als steward ingezet kan worden.” -vertelt Jaap.

Veel plezier met het luisteren naar de podcast. Hieronder kun je het interview ook lezen.

Interview Jaap Franke | QBUZZ

ANGELA: Welkom Jaap. Wat leuk dat ik je mag interviewen. Kun je wat meer over jezelf vertellen?

JAAP: Ja, ik ben Jaap Franke, ik ben 56 jaar, 35 jaar buschauffeur en voorzitter van de ondernemingsraad bij QBUZZ Groningen Drenthe. Ik ga al heel lang in het openbaar vervoer mee. Dat is eigenlijk een beetje in een notendop wie ik ben.

ANGELA: En kun je wat meer vertellen over het vakgebied van de chauffeur? Hoe ziet dat werk er eigenlijk precies uit? Wat doe je precies?

JAAP: Als je het heel strikt bekijkt rijden we van A naar B en daar zitten hele wereld tussen. Die wereld die bestaat uit lijnen, uit routes, uit aansluitpunten en zo kun je nog wel een poosje doorgaan, maar dat is eigenlijk inhoudelijk wat ik doe. Dan draaien we dus vroege dagdiensten, late diensten. We kunnen ingezet worden vanaf 5:00 uur ‘s morgens tot een uur of 2:00, 2:15 ‘s nachts, en daar ligt ons werkgebied.

ANGELA: Dat had ik me eigenlijk nooit beseft. Je denkt inderdaad van een buschauffeur die rijdt gewoon een bus van A naar B, maar er komt dus eigenlijk best wel veel bij kijken als ik jou zo hoor.

JAAP: Vaktechnisch gezien komt er een heleboel bij kijken in de zin van dat het dus heel afwisselend werk is, maar ook op heel verschillende tijden. Ik kan morgen om 5:00 uur beginnen en de volgende dag om 7:30 uur en dan weer om 6:30 uur en dan weer om 11:00 uur ‘s morgens en dan eens een keer om 18:00 uur ‘s middags tot 2:15 uur ‘s nachts. 

ANGELA: Rijden de buschauffeurs dan altijd een beetje dezelfde diensten of zit daar wel afwisselingen qua tijden?

JAAP: We zorgen natuurlijk voor zoveel mogelijk variatie in ons werk. Die variatie is ook belangrijk zodat je je werk leuk blijft vinden. Dat je andere routes rijdt en andere mensen ziet. We rijden heel veel routes. Ik kom zelf uit het stadsvervoer en we worden ook steeds vaker naar buiten getrokken naar de streek. De mensen die de streekbussen rijden komen hier steeds meer in de stad te rijden en die rijden dan ook stadslijnen. De scheiding tussen stad en streek vervaagt steeds meer. Dus de variatie komt steeds breder te liggen. Waar ik vroeger begon, in de staddienst in Groningen, ga ik nu ook naar Roden en Assen, naar Leek, Zuidlaren. Dat doen we er nu gewoon bij. Dat hoort ook bij ons werk gewoon. 

ANGELA: En is dat dan ook heel anders of je nu in de stad rijdt of wat meer afgelegen?

JAAP: Ja, in de stad rijdt je vaak wat kortere stukken en dat gaat ook sneller en is wat intensiever en drukker. Op het moment dat je buiten de stad gaat en je rijdt hier de A28 op en je gaat richting Assen, dan heb je wat langere afstanden om wat meer rust te nemen. Er zit wel degelijk verschil tussen stad en streek. Zo ervaren de collega’s het ook. Die zeggen ook van ik heb of gesolliciteerd als streekchauffeur of als stadschauffeur en ik hoef die andere tak van sport eigenlijk niet. Maar die zitten onze wereld steeds meer geïntegreerd in de lijnen.

ANGELA: Dus dat vraagt dan wel wat meer van de mensen, kan ik me zo voorstellen.

JAAP: Ja, het wordt steeds drukker. Een stad als Groningen daar liggen, net zoals in grote Randstedelijke steden, de frequenties soms op 3-4 minuten. Dan gaat het heel hard achter elkaar. Het centrumcomplex hier is daar een goed voorbeeld van. Daar rijden we hoogfrequent en dat gaat hele dagen door. Dat levert druk en spanningen op. Het is eigenlijk een enorme tombola van verkeersbewegingen, persoonlijke omstandigheden, tijdsdruk, alles zit erin.

ANGELA: Dus het vakgebied van de chauffeur is door de jaren heen echt wel ontzettend veranderd als je het vergelijkt met vroeger dan.

JAAP: Ja, vroeger kwam je en kreeg je instructie en ging je zes weken met een instructeur mee. Dan werd je op een zondag losgelaten omdat dat een rustige dag was en dan ging je voor het eerst alleen. Nu zie je dat mensen met 3-4 weken soms al alleen gaan op bepaalde lijnen.Dan kun je je afvragen, is dat wel verstandig en moet het niet te snel allemaal. Dat is best wel een punt van zorg waar je het ook met je werkgever wel over in gesprek moet blijven.

ANGELA: Absoluut. Maar jij zegt dus: vroeger stapte je gewoon op zondag in de bus en daarna ging je alleen en nu worden buschauffeurs dus al met 3-4 weken volledig ingezet?

JAAP: Ze krijgen wel een opleiding. Ze gaan met een mentor mee en worden wel gemonitord, maar op een gegeven moment moeten ze los gelaten worden. Kijk, de een heeft wat meer tijd nodig dan de ander en daar wordt ook wel gehoor aangegeven, maar we zien toch daar ook wel druk ontstaan.

ANGELA: En hoe uit zich die druk dan?

JAAP: We hebben nu een instroom van jongere collega’s, die halen hun rijbewijs en krijgen een opleiding. Het is natuurlijk op het moment dat je je rijbewijs haalt, dan begint eigenlijk je rijervaring pas en dan ga je ook je eerste fouten maken en dan ben je ook alleen. Je ziet in sommige situaties bij het wachten op elkaar, dat vaak de wat jongere, niet allemaal hoor, toch waarschijnlijk iets van tijdsdruk hebben. En toch even proberen de bocht nog te krijgen. Daardoor ontstaan situaties waarvan je zegt van dat is eigenlijk onnodig. Dat zit hem ook in een stukje rust.

ANGELA: Zeg je daar dan ook mee dat daar nog meer aandacht voor moet komen?

JAAP: Ja, als je ergens de basis voor moet leggen dan moet je dat gedegen doen. We hebben wel eens het gevoel dat we wel belijden dat we die stabiliteit willen, maar dat in de tijdsgeest gezien is dat te snel. Dat zit in onze snelle wereld natuurlijk. De volgende vraag is dan van kunnen we allemaal in die snelle wereld mee? Concessies, veranderingen, andere bazen, andere werkgevers, iedereen probeert het wiel vaak opnieuw uit te vinden. Dan zit je gewoon als ervaren chauffeur al 35 jaar op een bus en dan zie je gewoon weer iets aankomen dat je zegt van dat hebben we al een keer meegemaakt. Het is bijna retorisch.

ANGELA: Je haalt concessies aan, kun je daar wat meer over vertellen, want ik vind dat zo’n interessant fenomeen. Hoe werkt het dat je elke keer van werkgever weer verandert?

JAAP: QBUZZ heeft net de concessie weer verlengd gekregen in het Groningen en Drenthe gebied voor 10 jaar. Daar gaat dan een jaar aan vooraf waarin de offertes worden gemaakt, ingeschreven wordt, de plannen naar de opdrachtgever, of naar aanleiding van een bestek wat de opdrachtgever gemaakt heeft. Er wordt een offerte gedaan en die wordt getoetst door de opdrachtgever, in dit geval het OV-bureau . Er wordt heel erg gestuurd op prijs op dit moment. Dus de prijs die je krijgt voor een dienstregelingsuur dat gaat steeds verder naar beneden. Werkgevers worden ook geprikkeld om steeds meer te doen voor minder geld. Dat ligt in je interne bedrijfsvoering natuurlijk toch wel druk. Er zou wat meer gekeken moeten worden naar kwaliteit en naar de kwaliteit van het openbaar vervoer.

In dit geval is QBUZZ het gegund. Normaal gesproken zit er nog een bezwaarprocedure aan vast waarin andere conculega bedrijven nog wat kunnen vinden en dan vindt een implementatie plaats van het geheel. We zitten dus nu in het implementatie-jaar waarin eigenlijk bekend wordt wat geoffreerd is en wat de opdrachtgever eigenlijk wil. Dat horen wij voor die tijd niet. We krijgen natuurlijk allemaal nieuwe bussen. Dus wat we nu hebben gaat allemaal gewoon voor een groot gedeelte weg.

ANGELA: Waar gaat dat naartoe dan?

JAAP: De bussen zijn geleasd dus die gaan terug naar de leasemaatschappij. In Groningen bijvoorbeeld, Groningen Drenthe vindt de grootste Europese elektrische transitie plaats die er ooit heeft plaatsgevonden. We krijgen een paar honderd elektrische bussen in ieder geval in dit gebied. Nou, dat is best een hele uitdaging om dat goed te doen. Daar heb je als medezeggenschap ook een bepaalde positie in als het gaat over roosters en de leerlingen. Het gaat dan in ons geval over de wet als ondernemingsraad. Betrokken worden op bepaalde momenten voor dingen die belangrijk zijn. Het sluiten en openen van vestigingen, het maken van roosters en regeringen, dan kom je aan een stukje gezond roosteren misschien wel toe. Wat is dan gezond en hoe nemen we mensen daarin mee? Wat voor gevolgen heeft het voor mensen die geplaatst moeten worden?

Dat zijn allemaal van die exercities dat is best veel veel en daar heb je dan een jaar de tijd voor. In het geval van QBUZZ is geen bezwaar meer gemaakt, anders moet je ook nog een paar maanden wachten voordat het klaar is en dan kun je pas implementeren. In 2009 hebben we een implementatie tijd gehad van drie maanden, maar ze reden wel. Dat is ook te danken aan de chauffeurs die betrokken zijn en die hun werk leuk moeten blijven vinden. Daar zie je toch steeds meer druk ontstaan. We willen allemaal graag de eindstreep halen. Dat vinden we belangrijk.

ANGELA: Je benoemde net het gezond roosteren. Kun je daar wat meer over vertellen, wat houdt dat precies in?

JAAP: Gezond roosteren. Daar praten we al langere tijd over. Gezond roosteren gaat over het roosteren en de rouleringen zoals wij ze kennen. Werken naar wens bijvoorbeeld. Mensen moeten overtuigd worden van het nut en de noodzaak om de eindstreep op die manier in het kader van gezond roosteren te halen. Mensen zijn nu heel vaak gewend om vier dagen achter elkaar te werken, twee of drie dagen vrij te zijn en te herstellen. Dan weer de volgende sessies in een cyclus te doen. Nu zeggen ze in het kader van gezond roosteren moet je eigenlijk twee vroege diensten doen en dan moet je een dag vrij en dan moet je eigenlijk een late dienst doen. Mensen zeggen gewoon van “hallo dat gaan we niet doen. Ik wil gewoon meer achter elkaar vrij zijn.” Wetenschappelijk is het bewezen dat het gewoon niet zo is. Het proces moet gestart worden om mensen mee te krijgen en te overtuigen en ook te laten zien dat het werkt.

ANGELA: En heeft het dan te maken dat mensen gewend zijn om in bepaalde patronen te werken?

JAAP: Ja, dat geloof ik echt. Ik werk 35 jaar in een bepaald patroon, dat heb ik 35 jaar gedaan en ik zit hier nog. Ik heb plezier in het werk en ik ben er op dit moment niet van overtuigd dat gezond roosteren mij meer heil zou brengen naar de eindstreep toe als nu. Ik geloof veel meer in combifuncties en mensen ontlasten van hun bestaande werk en toch betrokken houden bij hun eigenlijke werk. Ik denk bijvoorbeeld dat een buschauffeur best een steward kunnen zijn.

ANGELA: En wat doet een steward?

JAAP: Die informeert mensen, die kan kaartcontroles doen, een stukje sociale veiligheid. Die mensen hebben zoveel ervaring op hun werkgebied die weten precies wat er op de weg gebeurt. Dan denk ik daar kun je als werkgever je voordeel mee doen, daar kun je als opdrachtgever je voordeel mee doen en daar kun je als collega’s onder elkaar je voordeel mee doen. Ons kent ons. Dat is belangrijk want het is onze wereld.

ANGELA: Ja, en op die manier ben je toch bezig met je vakgebied en gebruik je misschien zelfs wel vaardigheden die je niet als de chauffeur gebruikt, maar die je wel hebt eigenlijk.

JAAP: Precies. Ik vind het ook belangrijk dat als ik mijn collega op de bus stapt en die heeft een probleem dat we het samen oplossen. Een buschauffeur is een eenling. Als je op een kantoor werkt, zit je misschien wel met tien mensen op een afdeling en je loopt even bij elkaar binnen. Een buschauffeur is per definitie alleen. Die gaat weg en die is 2-3 uur alleen. Daar heeft hij voor gekozen en dat vindt hij fijn en dat vindt hij leuk aan zijn werk, maar op bepaalde momenten heb je wel een bepaalde vorm van aandacht nodig. Ondersteuning nodig. Iemand waar je even tegenaan praat. Een goed verstaander heeft een half woord nodig en daar heb je in onze wereld behoefte aan. Dat er naar mensen geluisterd wordt.

ANGELA: Wat maakt een buschauffeur op een dag mee?

JAAP: Geen dag is hetzelfde. De route kan hetzelfde zijn, maar er gaan niet altijd dezelfde mensen mee omdat ik op verschillende tijdstippen rijdt. Ik rijd op verschillende momenten door de stad Groningen. Dan kom ik studenten tegen, dan kom ik moeders tegen, dan gaan de oudjes naar de markt, dan gaan ze ‘s avonds naar de stad als het koopavond is. De zaterdagen zijn altijd andere dagen dan doordeweekse dagen. Als het mooi weer is en de zon schijnt, dan hebben we een ander publiek. Dezelfde mensen zijn met regen dood chagrijnig, omdat ze door de regen moeten. Als het glad is gaan we niet met de auto dan gaan we met de bus en dan zeggen we tegen de buschauffeur: ” u bent natuurlijk wel op tijd he. Het is glad, ik heb de auto laten staan en jij moet op tijd zijn.”

80-85% zijn fantastische mensen. 10% van de mensen daar heb je geen last van en die doen niets. En 5% van de mensen wil je gewoon niet meemaken. Dat uit zich natuurlijk ook steeds meer in verbaal geweld en in niks willen. Ik zeg wel eens die mensen hebben wel voeding gehad, maar geen opvoeding.

ANGELA: Ik kan me voorstellen, je hoort er natuurlijk ook veel over in het nieuws met bijvoorbeeld politieagenten, maar ook ambulancemedewerkers dat ze ook te maken krijgen met verbaal geweld.

JAAP: Ja de dienstverlenende beroepen. We zitten in hetzelfde stramien een beetje.

ANGELA: En zie je daar ook een toename in? 

JAAP: Ja, sociale veiligheid is best wel een dingetje in onze wereld. We hebben nu bijvoorbeeld op lijn 73, dat is de lijn die in Ter Apel langs het asielzoekerscentrum. Daar hebben we enorm veel last van de zogenaamde veilige landers. Mensen komen dus uit landen die respectievelijk veilig zijn komen hier asiel vragen. Ze weten voor die tijd dat ze geen kans maken, maar die mogen hier een asielprocedure afwachten. ze komen bij mijn collega’s in de bus en die verzieken en verstieren de boel. Ze worden boos, slaan op bussen, hangen aan de ruitenwissers en dat loopt zo hoog op.

Staatssecretaris Alberts is hier al geweest en heeft al toezeggingen gedaan in het kader van sociale veiligheid. We rijden daar inmiddels met twee beveiligers op de bus, professionele beveiliging. Ik wil niet bagatelliseren, maar die kunnen heel moeilijk omgaan met onze vrouwelijke collega’s. Daar wordt geslagen en daar wordt gespuugd en die worden gewoon onheus bejegend. Daar gaat onze werkgever en wij met elkaar dwars voorliggen. Ook QBUZZ doet dat uitstekend. Daar doen we echt alles aan. Alleen het is een politiek ding. Aboutaleb wil die veilige landers eigenlijk niet meer hebben, niemand wil ze. En ze komen wel bij mij in de mijn collega’s in de bus.

Dan kom je uiteindelijk bij de staatssecretaris terecht en die komt dan nog een keer deze kant op. Het probleem is nog niet opgelost, maar er wordt een heel dorp als Ter Apel, inclusief mijn collega’s, ontwricht door 50-60 man en er zitten 2000 asielzoekers in dat asielzoekerscentrum. Dan wordt er wel gebagatelliseerd en dat vind ik jammer. Er zitten mensen die hebben huis en haard verlaten en die zijn hier echt met oprechte bedoelingen en die worden daar het slachtoffer van. Dat mogen we niet met elkaar laten gebeuren. 

ANGELA: Wat zou dan volgens jou een mogelijke oplossing daarvoor kunnen zijn voor zowel de buschauffeurs of gewoon überhaupt die problematiek ook?

JAAP: Wat we nu hebben afgesproken, is dat we heel nauw betrokken worden bij dat proces, ook vanuit mijn functie als voorzitter van de ondernemingsraad. Ze hebben gezegd: “moet je luisteren, laat daar nou een aparte bus rijden, want het is niet zo dat die mensen te pas en te onpas er zijn, ze zijn er op reguliere tijden.” Er zijn mensen die zijn uitgeprocedeerd en die moeten terug. Dat zijn zijn een hele hoop mensen. Deze groep moet gewoon geïsoleerd worden op een of andere manier, maar dat moet de politiek doen. We zijn natuurlijk een heel tolerant land. Daar ben ik echt best wel trots op. Maar als er dan problemen zijn met een hele kleine groep, dan gaan we toch wat aan die groep doen.

ANGELA: Hoe wordt daar dan mee omgegaan?

JAAP: Kijk, het is ten hemel schreiend dat ik op dit moment niet alleen mijn werk kan doen. Er zitten twee beveiligers naast die buschauffeurs. Hele dagen door, van 6:00 uur ‘s ochtends tot 1:00 uur ‘s nachts. Het is geen oplossing. Maar voor het gevoel van de passagiers, want onze passagiers zijn ook de dupe. Er worden kinderen lastig gevallen.

ANGELA: Ja, want dat vergeet ik dan nog wel eens. Je hebt natuurlijk ook nog allemaal andere mensen in de bus waar je op dat moment ook verantwoordelijk voor bent.

JAAP: Om het voorbeeld van die asielzoekers even door te trekken. Er rijden bussen van Stadskanaal naar Emmen. Dat is de snelste route, die komt langs dat asielzoekerscentrum. Er is ook een bus die rijdt eromheen, ook naar Emmen. Dan zijn die mensen 20 minuten langer onderweg. Er zijn ouders in Stadskanaal die laten hun kinderen niet meer gaan met die snelle bus. Zij laten hun kinderen met de andere bus omrijden om niet bij het asielzoekerscentrum langs te hoeven, omdat daar altijd wat gebeurt.

Dit proces loopt al langer en het is gewoon een politiek probleem. Op het moment dat de veiligheid van onze collega’s en onze passagiers in het geding is, dan moeten we met elkaar opstaan. Ik bedoel ik mag vragen om een veilige werkplek en ik wil graag mijn pensioen halen. En ook op een normale manier zonder psychische trauma’s. Je ziet het ziekteverzuim omhoog gaan en je ziet mensen gewoon dingen opkroppen. Kapot gaan. Dat kan toch niet.

ANGELA: Nee, absoluut niet. Dat is gewoon verschrikkelijk. Al helemaal omdat het gewoon negatieve impact heeft op zoveel mensen en daarmee natuurlijk het ziekteverzuim.

JAAP: Ja, mensen worden er ziek van. En dan heb je het ook over economische schade die je als mens hebt, maar ook als bedrijf en als opdrachtgever. Alles hangt daar aan vast van. Als je zegt van ik kan mijn werkgever iets verwijten, maar daar is geen sprake van. Die heeft er alles aan gedaan. Van al die mensen, dat is onze broodwinning, daar zijn wij voor. Dat vinden we ook leuk en daarvoor hebben wij ook gesolliciteerd. 

ANGELA: Ja, en dat gaf jij net ook aan van 95% of 85% van de mensen die je op een dag ziet daar heb je ook echt een band mee. Echt een leuk contact mee.

JAAP: Ja, dat is normaal contact. Echt normaal. Net zoals je gezellig bij Albert Heijn binnenkomt en je doet gezellig je boodschappen en zo ga je weer weg, dat is leuk voor de medewerkers. Maar als jij de schappen bij Albert Heijn allemaal omver begint te lopen en dat doe je 3-4 dagen achter elkaar dan sta je wel te boek. We hebben natuurlijk heel veel passagiers en heel veel afwisselende beelden elke dag die ook ons werk leuk maken.

ANGELA: Wat maakt het werk van buschauffeur nou het allermooiste vak? 

JAAP: Je moet van grote voertuigen houden en je moet wel overzicht hebben en je moet mensen leuk vinden. Je moet een mensenmens zijn. Dat maakt ons werk leuk, iedere dag interessant en dat drijft ons ook gewoon. Het gevoel te hebben dat je mensen weg brengt en dat je mensen graag op tijd wil laten zijn. Iedere buschauffeur heeft een natuurlijke drang om op tijd te willen zijn. Wij leven en denken in tijd. Wij denken in minuten. Dat is natuurlijk heel apart, mijn werkdag is vanaf het moment dat ik hier de poort binnenkom wandelen tot het moment dat ik naar huis ga, alle minuten van mijn werk is allemaal geregisseerd.

ANGELA: Je zegt ik denk in minuten?

JAAP: Ik geef je een voorbeeld. Ik begin morgen vroeg om 5:21 uur dan moet ik hier beginnen. Dan denk jij 5:21 uur? Zo begint het. Dan moet ik om 5:31 uur hier vertrekken met de bus. Ik heb 10 minuten tijd om een bus klaar te maken. Dan ga ik tweeënhalf uur rijden op een bepaalde lijn en dan heb ik pauze en dan moet er een aflossing plaatsvinden. Dan heb ik een pauze van 39 minuten en dan begint mijn volgende rijdeel weer. Dan ga ik drie uurtjes rijden en dan zit er een kleine onderbreking in van 16 minuten. Daarna doe ik het laatste gedeelte, 2:43 uur. Dan staat er een bus te wachten die ik moet nemen. Zeg dat het dan rond 15:00 uur is, dan moet ik om 14:52 uur beginnen om hier om 15:02 uur te eindigen. Dat is mijn werk.

ANGELA: En dat is echt allemaal gekoppeld aan die dienstregeling?

JAAP: Ja. Alles zit vast in diensten. In dienstregelingen. Er wordt een dienstregeling gemaakt, en daarna worden de diensten voor chauffeurs gemaakt. Dus op het moment dat die bus begint te rijden, dat noemen ze wagenloop. Een wagenloop is het moment dat een buslijn begint en een buslijn eindigt. Dat kan dus tussen 5:52 uur ‘s morgens beginnen en 1:43 uur ‘s nachts. Maar daar moet dan wel iedere keer een chauffeur op en dat gaat in de dienstregeling technisch op de minuut af. Dus wij leven echt in een stramien. En als je dat al langere tijd doet dan is dat een deel van mijn wereld. Als ik tegen mijn buurman zeg : “ik moet morgen om 5:23 uur beginnen” dan zegt hij “een uur of half zes.” Nee, 5:23 uur.

ANGELA: Maar dan snap ik ook wel waar we het eerder over hadden, dat mensen ook echt vast zitten in bepaalde patronen. Je werkt in vaste patronen. Dus dan is dat ook best wel lastig om dat te doorbreken. 

JAAP: Het doorbreken van bepaalde patronen, omdat het echt op tijd gaat, dus op minuten af gaat, dan is het ook moeilijk om dat te doorbreken. Het is anders als je in ploegendienst werkt. Van 7:00 uur tot 16:00 uur, van 10:00 uur tot 18:00 uur, van 20:00 uur tot 23:00 uur. Dan heb je drie momenten op de dag waaruit je kunt kiezen. Ik heb in een cyclus van drie weken wel 16 van die blokken en van die momenten. Morgen begin ik om 5:31 uur en dan om 7:22 uur en dan wordt het weer een keer 6:10 uur en dan de volgende dag, de laatste dag dan begin ik om 11:10 uur ‘s morgens en ben ik om 19:02 uur ‘s avonds vrij. Als je ziet hoe dat soort patronen echt heel grillig zijn en dat daar meer stabiliteit in zou moeten komen en dat je moet afbouwen.

Ik zie meer in afbouwen dan opbouw. De opbouw van gezond roosteren en de onderbreking die daarin zit, daar ben ik nog niet van overtuigd dat dat het middel is. Het is wetenschappelijk aangetoond, er zijn studies naar verricht en ik, na 35 jaar in deze-ov wereld, zie niet hoe dat helpt.

ANGELA: En, dat zal dan op basis van jarenlange ervaring zijn, maar wat is dan volgens jouw visie en volgens jouw ervaring dat het niet werkt en dat je niet overtuigd bent?

JAAP: Ik denk dat ik de rustmomenten die aangegeven worden niet zo ervaar. De opbouw of de afbouw of de cyclus in de week zeg maar, in de vrije dagen wanneer die gepland zijn. Ik heb het liefst twee vrije dagen achter elkaar. Als je een gezond rooster krijgt dan zou er wel eens een dag tussen kunnen zitten, dan weer een dag werken, dan weer twee dagen werken en dan weer een dag vrij. Moet je luisteren, ik ben nu 56 jaar en ik moet, denk ik, nog 10 jaar. En zoals ik nu gewend ben om te werken daar zou ik graag wat meer stabiliteit in willen. Dus dat vroeg ook vroeg blijft en dat ik ook op tijd vrij wil.

Wat zie je veel gebeuren, dat je om 5:00 uur begint en dat je daarna om 13:30 uur nog rondhobbelt. Nou, dan kom je thuis, of als ik vier vroege diensten gehad heb, dan kom ik ‘s middags thuis. Dan zeg ik tegen mezelf: ” je kunt twee dingen doen. Of je gaat op de bank zitten of je gaat even omkleden en je gaat wat doen.” Meestal ga ik even zitten en dan word ik 2 uur later wakker en dat had ik toch even nodig. En die herstelperiodes, die zie je gewoon vervagen. Echt gezond roosteren dat moet zo onder de aandacht worden gebracht. Dat je zegt, hier kan ik niet omheen en dit is goed voor mij. Ik en een heleboel van mijn collega’s zien dat nog niet. Daar ligt de uitdaging. 

ANGELA: Er zijn dus ook collega’s die het echt met jou eens zijn en die ook daarnaar kijken en zeggen van dit gaat ons niet helpen op deze manier.

JAAP: Nee, als ik aan iemand vragen hoe ze er over denken, dan denk ik dat ze zeggen dat dat zo is. Dat mensen het zo ervaren. Laat mij maar vier dagen werken, dan heb ik twee of drie dagen vrij. Dan heb ik mijn volgende cyclus en heb ik ook drie dagen gewoon vrij. Vrij te besteden tijd want dat ligt deels natuurlijk ook in de cyclus. Ik werk 16 weken achter elkaar in een roulering waarin ik gemiddeld in die 16 weken mijn arbeidscontract moet volbrengen. Ik heb een seniorrooster en ik werk dus 34 uur per week. In die 16 weken moet ik gemiddeld uur per week maken. Na 16 weken maken we de balans op. Ik heb natuurlijk niet alleen de vaste diensten die ik krijg waarvan ik nu weet dat ik volgend jaar op 31 december een bepaalde dienst heb, kan ik jou vertellen welke lijn ik rij en waar ik moet zijn. Maar ik heb ook een aantal reservediensten waarvan ik niet weet wat ik daarvoor krijg. Dus jij wordt morgen ziek dan ga ik jou dienst doen en dan krijg ik voor mijn reservedienst jouw dienst.

ANGELA: En wat is een beetje de problematiek onder de buschauffeurs? Als ik het bekijk vanuit mijn ervaring met de bouw dan zie je dat vooral de mannen het fysiek ontzettend zwaar hebben en het werk ook haast niet meer vol kunnen houden tot hun 67e. Hoe is dat bij de buschauffeurs?

JAAP: Ik denk dat fysiek ons werk niet zo zwaar is, maar geestelijk wel. Op het moment dat we hier het terrein afrijden dan begint de topsport. We houden niet alleen rekening met onszelf, maar met alles wat om ons heen gebeurt. Dan gaat het om fietsers, mensen met koptelefoons op, mensen die onverwachte bewegingen maken, de niet natuurtalenten die hier ook op deze wegen allemaal zich voortbewegen. Dat ziet niemand, maar het is heel druk in je hoofd. Die psychische belasting en het herstellen daarvan is dusdanig, dat wordt trager als je ouder wordt, daarvan zou je moeten zeggen: dat moet je niet door iemand tot 67 laten doen.

ANGELA: Maar dat gebeurt wel nog.

JAAP: Ja, dat is gewoon een politieke beslissing. En de politieke grilligheid, we hebben het natuurlijk een paar jaar geleden meegemaakt en hebben we heel de discussie gehad over het ophogen van de pensioenleeftijd. We hebben collega’s die hebben vier keer hun pensioen uitgesteld gekregen twee maanden voor die tijd. Die werden daar letterlijk en figuurlijk doodziek van. Op een gegeven moment moet je die dan naar huis sturen want dat trekje niet meer.

ANGELA: En hebben jullie dan ook bepaalde, zoals ze dat noemen, ontzie maatregelen?

JAAP: Ja, we hebben natuurlijk volgens ons cao de 50+ regeling en de 60+ regeling waar allerlei maatregelen in verweven zijn. Dat je niet meer tot 1:00 uur ‘s nachts werkt etc. Dat werkt wel voor een deel, maar dat is een mogelijkheid die gecreëerd wordt vanuit de vakbonden. Wat heel goed is dat die mogelijkheden bestaan, maar ik denk dat we op een andere manier daarmee om moeten gaan. Het heeft natuurlijk op een bepaald moment ook financiële consequenties voor mensen. De manier waarop ze werken, hun ATV inleveren en daar krijgen ze dan iets anders voor terug.

Je hebt mensen die kiezen voor gebroken dienstroosters en die werken alleen maar ‘s morgens en ‘s middags. Een deel zijn dan de weekenden vrij. Dat is ook een vorm van werken naar wens eigenlijk. Ik geloof veel meer in het ontzien op je eigen werkgebied. De combifuncties, anders doen ten dienste van je bedrijf, de maatschappij en van de opdrachtgever. Mensen moeten dat leuk vinden om dat te gaan doen. Met elkaar en voor elkaar.

ANGELA: Dat vind ik ook wel een hele interessante wat jij aangeeft want het is ook aangetoond. Je ziet heel vaak in bedrijven dat ze ontzie maatregelen toepassen en dan denken ze: “we vinden wel een klusje voor je.” De medewerker is in eerste instantie ook blij en opgelucht, maar op de lange termijn zie je die mensen wel echt gewoon helemaal verpieteren omdat ze ergens weggestopt worden of.

JAAP: Ja, dan zijn ze allemaal verweven nog steeds in het zelfde werk. En diensten zitten gewoon verweven. Je blijft gewoon hetzelfde werk goed doen. Alleen op een andere manier. Je blijft nog steeds de bus rijden. Alleen je gaat bijvoorbeeld niet meer tot 1:00 uur ‘s nachts of niet meer vanaf 6:00 uur ‘s morgens. Daar zit nog wel een wispelturigheid in hoor waar we wel mee bezig zijn, maar je moet op een bepaald moment als bedrijf ook zeggen “we moeten met elkaar de eindstreep halen.” De manier waarop en de mogelijkheden die je dan hebt ja dat is natuurlijk een proces. Daar is gezond roosteren een onderdeel van. Dat doen ze bij QBUZZ wel goed.

ANGELA: En over die combinatiefuncties dan, zijn jullie daar ook mee bezig nu?

JAAP: Ik ken dat nog vanuit mijn gemeentelijke tijd. Je zag oudere chauffeurs die het gewoon heel leuk vinden want die tijdsdruk van die minuten die ik net uitlegde, die speelden niet. Ze stappen gewoon ‘s morgens op de bus en rijden een stukje mee, doen de kaartcontrole en leveren hand en spandiensten. Is er een aanrijding dan gaan ze er even heen. Het is een andere beleving van die werkdag. Gewoon rust. Dat vind ik belangrijk. Je reguliere werktijd van het begin tot het einde in al die minuten.

Dat is een stukje beroepsdeformatie, we weten gewoon niet anders. Maar als je er goed over nadenkt en als ik praat met mensen in mijn omgeving of tegen jou dan zeg je wauw. Van minuut tot minuut. Nee, er zit geen speling in. Echt geen speling in. En zelfs de pauzes. Betaalde tijd is gewoon werktijd. Ik ben gemiddeld 10 ½ uur per dag weg van thuis en onderweg. En we moeten maar zien hoe 67 te worden.

ANGELA: Jij vindt dat wel een heel belangrijk onderwerp, die combinatiefuncties, en je hebt daar ook gewoon ervaring mee. Verwacht jij dan ook dat er op termijn iets gaat betekenen binnen QBUZZ?

JAAP: Daar heb ik geen beeld bij. Op dit moment niet. Er moet ook wel wat zijn natuurlijk. Kijk er zit natuurlijk altijd een kostenfactor aan aan deze menselijke maatregel die ik leuk vind. Maar er moet wel behoefte aan zijn. Er hangt wel een prijskaartje aan. En als je ziet dat de gemiddelde leeftijd van de buschauffeur 58 jaar is in onze beroepsgroep. Daarom hebben we nu ook BBL. Om een jongere instroom te krijgen. Die kijken weer heel anders tegen de wereld. Met een frisse blik. Dat is ook wel leuk overigens.

ANGELA: Je zegt je hebt nu wat meer jongere instroom, BBL. Je zegt dat hij buschauffeurs, of aankomende buschauffeurs een heel ander beeld hebben. Hoe kijken zij ernaar?

JAAP: Een oudere buschauffeur heeft gewoon een arbeidscontract van 34 uur. Een jongere buschauffeur zegt: “moet je luisteren ik werk met mijn vrouw en ik geef veel meer om vrije tijd en ik hoef niet zoveel te werken. Samen werken we zoveel uur.” De jeugd zegt gewoon, of de jongere generatie, of een deel daarvan zegt gewoon: “ik werk samen met mijn vrouw 40 uur en daar kunnen wij het prima financieel van doen en ik wil niet meer werken.” Dat is een andere invalshoek. Ook met het halen van je pensioen. Ik werk nog steeds 34 uur in de week tot aan mijn 67e

ANGELA: Ja, dat ze inderdaad wel een heel andere blik en je ziet ook wel meer dat de jongere generatie ook banen stapelen of dat ze ook een studie erbij doen of. Dus dat is wel heel anders ja. Merk je dat dat dan ook invloed heeft op de mensen in het bedrijf die er al wat langer werken?

JAAP: Kijk, toen ik hier 34 of 35 jaar geleden begon was ik 21 jaar en toen kon ik de hele wereld wel aan. Ik vond het werk zo leuk, ik wilde wel zeven dagen in de week op de bus rijden. Ik vond het zo mooi en toen heb ik ook wel eens een keer gezegd. Ook de jongere mensen zeggen nu:” je kan hier wel 100 jaar worden.” Dan zeg ik nu, als je 35 jaar verder bent, dan praten we daar nog eens een keer over. Want op dat moment in die leeftijdscategorie met die energie die ze nog hebben, kan ik me voorstellen dat je dat zegt.

Je hebt ook mensen die van de vrachtwagens afkomen en die wel wat ouder zijn. Zij zeggen: ik ben dat hectische vrachtwagenleven met 80 uur in de week gewend, ik kan hier wel 100 jaar worden. Maar ze beseffen niet dat dit een andere tak van sport is. Buschauffeur is een andere tak van sport. Je mag rustig keer een dagje met mij meegaan in de bus en dan zul je zien. Dan moet je door de ogen van de buschauffeur kijken, waar die ogen allemaal op moeten letten.

ANGELA: Dat zou ik heel graag willen. Ja hoor.

JAAP: Je mag rustig met mij gewoon een dagje bus rijden om de belevingswereld van een chauffeur mee te maken. Dan zul je zien, daar zit heel veel humor in. En heel veel dingen die normaal zijn voor ons. Maar als je vanuit die minuten cyclus daar aan denkt en je gaat vanuit dat perspectief denken, wat die mensen allemaal doen…

ANGELA: Ja, en hoe alert je moet zijn op het verkeer, de deadlines, de verschillende mensen in je bus en de hoeveelheid impact van de concessies op jullie organisatie.

JAAP: Ja, mensen kijken alleen maar naar de buitenkant. Die zien een bus van A naar B rijden. En meer hoeven ze ook niet te zien. Maar geloof mij, er zit een hele wereld achter. Een hele wereld waar veel gebeurt.

ANGELA: Ontzettend bedankt Jaap voor dit interview. Ik vond het heel interessant. Het heeft mijn beeld ook wel verruimd. Het is niet gewoon iemand die in een bus rijdt Er komt echt zoveel bij kijken. Echt heel veel. 

JAAP: En je moet een dagje mee.

ANGELA: Ja, ik ga een dagje mee. Leuk. Dank je wel.

JAAP: Alsjeblieft.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Begin typing your search term above and press enter to search. Press ESC to cancel.

Back To Top